ప్రకృతి పరిమళాల పండుగ బతుకమ్మ..

ప్రకృతి పరిమళాల పండుగ బతుకమ్మ..

– ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో ప్రారంభమయ్యే తొమ్మిది రోజుల సంబురం..

– తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రతీక బతుకమ్మ

– పూలను పూజిస్తూ ప్రకృతిని ఆరాధించే తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మీయ వేడుక….

– మహిళా నాయకురాలు నూనె సులోచన 

 కోదాడ , అక్షిత ప్రతినిధి అక్టోబర్ 10….

తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ప్రకృతి ఆరాధనకు బతుకమ్మ పండుగ ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. పూలను పూజిస్తూ, ప్రకృతిలోని అందాలను ఆస్వాదిస్తూ, మహిళలు సామూహికంగా జరుపుకునే ఈ పండుగ తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానంతో విడదీయలేని అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఆశ్వయుజ మాసంలో తొమ్మిది రోజులపాటు జరిగే బతుకమ్మ సంబురాలు పల్లెలు, పట్టణాలను పూల సోయగాలతో నింపుతాయి. చెరువులు, వాగులు, పొలాలు, పచ్చని ప్రకృతి ఒడిలో విరబూసే రంగురంగుల పూలతో బతుకమ్మలను పేర్చి, పాటలు పాడుతూ మహిళలు ఆనందోత్సాహాల మధ్య పండుగను జరుపుకుంటారు.

ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో పండుగకు శ్రీకారం

బతుకమ్మ పండుగలో మొదటి రోజుకు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మగా ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. ఈ రోజుతో తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ వేడుకలు ప్రారంభమవుతాయి. సంప్రదాయం ప్రకారం మహిళలు తమకు అందుబాటులో ఉన్న కాలానుగుణ పూలను సేకరించి బతుకమ్మను తయారు చేస్తారు. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ పేరుకు సంబంధించి ప్రాంతానికో విధమైన ఆచారాలు, పెద్దలు చెప్పే సంప్రదాయ కథనాలు ఉన్నాయి. పూలను సేకరించడం, పేర్చడం, పూజించడం ద్వారా పండుగకు ఆధ్యాత్మికతతో పాటు ప్రకృతితో ముడిపడిన జీవన విధానం ప్రతిబింబిస్తుంది. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ రోజున ఇళ్లను శుభ్రం చేసి, పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించి, కుటుంబ సభ్యులు, ఇరుగుపొరుగు మహిళలతో కలిసి బతుకమ్మను అలంకరిస్తారు. తొలి రోజు బతుకమ్మ సాధారణంగా చిన్న పరిమాణంలో తయారు చేసినప్పటికీ, భక్తి, సంప్రదాయం, ఆప్యాయతలకు అది ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. తొమ్మిది రోజుల పండుగలో ప్రతి రోజుకూ ప్రత్యేకమైన పేరు, నైవేద్యం, ఆచారం ఉండటం బతుకమ్మ విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం..  తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయం

బతుకమ్మ పండుగకు సంబంధించిన చరిత్రపై పలు జానపద కథలు, స్థానిక విశ్వాసాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. పార్వతీదేవి ఆరాధనతో పాటు ప్రకృతి పూజ, పంటల సమృద్ధి, కుటుంబ సంక్షేమం వంటి అంశాలు ఈ పండుగలో ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. బతుకమ్మ అనే పదాన్ని ‘బతుకు అమ్మా’ అనే భావంతో అన్వయిస్తూ, మహిళలు తమ కుటుంబాలు సుఖసంతోషాలతో ఉండాలని, ఆయురారోగ్యాలతో జీవించాలని అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తారు. తెలంగాణ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం, వర్షాలు, చెరువులు, పూలు ప్రజల జీవితాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. వర్షాకాలం ముగిసి, చెరువులు నీటితో కళకళలాడే సమయంలో ప్రకృతిలో సహజంగా పూసే పూలతో బతుకమ్మను తయారు చేయడం ఈ పండుగకు ప్రత్యేకతను తెచ్చింది. బతుకమ్మకు సంబంధించి ప్రచారంలో ఉన్న జానపద కథనాలు, చారిత్రక వివరణలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతున్నప్పటికీ, ప్రకృతిని గౌరవించడం, మహిళల ఐక్యతను చాటడం, కుటుంబ శ్రేయస్సును కోరుకోవడం వంటి విలువలు తరతరాలుగా కొనసాగుతున్నాయి.

బతుకమ్మలో ఉపయోగించే పూల ప్రత్యేకత…

బతుకమ్మను అందంగా తీర్చిదిద్దడంలో పూలదే ప్రధాన పాత్ర. తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి, గుమ్మడి పూలు, కట్ల పూలు, నందివర్ధనం తదితర కాలానుగుణ పూలను ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా తంగేడు, గునుగు పూలకు బతుకమ్మలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పసుపు, తెలుపు, గులాబీ, ఎరుపు వంటి వివిధ రంగుల పూలు బతుకమ్మకు సహజమైన అందాన్ని అందిస్తాయి.తంగేడు పూల పసుపు వర్ణం, గునుగు పూల ప్రత్యేక ఆకృతి, బంతి పూల ఆకర్షణీయమైన రంగులు బతుకమ్మను కనుల పండువగా మారుస్తాయి. పూలను కేవలం అలంకరణ కోసం మాత్రమే కాకుండా, ప్రకృతిలో లభించే వనరుల పట్ల గౌరవానికి చిహ్నంగా భావిస్తారు. కాలానుగుణంగా పూసే స్థానిక పూలను సేకరించడం వల్ల పల్లెల్లోని ప్రకృతి అందాలు, సంప్రదాయ జ్ఞానం, పర్యావరణంతో మనిషికి ఉన్న అనుబంధం కూడా గుర్తుకు వస్తాయి.

బతుకమ్మను ముస్తాబు చేసే విధానం

బతుకమ్మను పేర్చడం ఒక ప్రత్యేకమైన కళ. ముందుగా వెడల్పుగా ఉండే తాంబాళం లేదా పళ్లెంలో ఆకులు పరిచి, వాటిపై పూలను వరుసలుగా పేర్చడం ప్రారంభిస్తారు. సాధారణంగా అడుగు భాగంలో పెద్దవిగా, విస్తృతంగా ఉండే పూలను అమర్చి, ఆపై ఒక్కో వరుసను కొద్దికొద్దిగా చిన్నదిగా చేస్తూ గోపురం ఆకారంలో తీర్చిదిద్దుతారు. ఒక్కో వరుసలో ఒకే రకం లేదా వివిధ రంగుల పూలను క్రమపద్ధతిలో అమర్చడం వల్ల బతుకమ్మకు ఆకర్షణీయమైన రూపం వస్తుంది. పూలను ఒకదానిపై మరొకటి సమతూకంగా పేర్చి, పైభాగంలో గుమ్మడి పువ్వు లేదా సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా పసుపుతో తయారు చేసిన గౌరమ్మను ఉంచుతారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పసుపు గౌరమ్మను ప్రత్యేకంగా అలంకరించి బతుకమ్మపై ప్రతిష్ఠిస్తారు. పూల వరుసల మధ్య రంగుల కలయికను జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ మహిళలు తమ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ప్రతి ఇంట్లో తయారయ్యే బతుకమ్మకు ప్రత్యేకమైన ఆకృతి, అలంకరణ ఉండటం ఈ పండుగలోని సృజనాత్మకతకు నిదర్శనం. బతుకమ్మను తయారు చేసిన అనంతరం పూజలు నిర్వహించి, మహిళలంతా ఒకచోట చేరి బతుకమ్మ చుట్టూ వలయాకారంలో తిరుగుతూ సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. చప్పట్లు కొడుతూ లయబద్ధంగా ఆడే ఆటలు పండుగకు మరింత ఉత్సాహాన్ని అందిస్తాయి. పాటల్లో దేవతా ఆరాధనతో పాటు కుటుంబ బంధాలు, గ్రామీణ జీవితం, సామాజిక సంబంధాలు, మహిళల అనుభవాలు ప్రతిబింబిస్తాయి.

తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ..  ఒక్కో రోజుకు ప్రత్యేకత

బతుకమ్మ పండుగలో తొమ్మిది రోజులకు ప్రత్యేకమైన పేర్లు, సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో ప్రారంభమై అటుకుల బతుకమ్మ, ముద్దపప్పు బతుకమ్మ, నానే బియ్యం బతుకమ్మ, అట్ల బతుకమ్మ, అలిగిన బతుకమ్మ, వేపకాయల బతుకమ్మ, వెన్నముద్దల బతుకమ్మ, సద్దుల బతుకమ్మతో వేడుకలు ముగుస్తాయి. ప్రాంతీయ ఆచారాల ప్రకారం పేర్లలో స్వల్ప మార్పులు కనిపించవచ్చు. ప్రతి రోజూ ప్రత్యేకమైన నైవేద్యాలు సమర్పిస్తూ అమ్మవారిని పూజిస్తారు. చివరి రోజైన సద్దుల బతుకమ్మను అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. రంగురంగుల పూలతో పెద్ద బతుకమ్మలను తయారు చేసి, మహిళలు సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి సామూహికంగా వేడుకల్లో పాల్గొంటారు. అనంతరం సంప్రదాయ ప్రకారం బతుకమ్మలను చెరువులు లేదా ఇతర జలవనరుల వద్ద నిమజ్జనం చేస్తారు.

మహిళల ఐక్యతకు.. సామాజిక బంధాలకు ప్రతీక

బతుకమ్మ పండుగ…. నూనె సులోచన 

మహిళల మధ్య ఆత్మీయతను, ఐక్యతను పెంపొందించే సామాజిక వేడుకగా కూడా నిలుస్తుంది. వివిధ వయసులకు చెందిన మహిళలు ఒకచోట చేరి పాటలు పాడటం, బతుకమ్మలను అలంకరించడం, ఆటలు ఆడటం ద్వారా తమ అనుబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంటారు. వివాహం తర్వాత అత్తవారింటికి వెళ్లిన ఆడపడుచులు పండుగ సందర్భంగా పుట్టింటికి రావడం, బంధుమిత్రులతో కలుసుకోవడం వంటి సంప్రదాయాలు కుటుంబ సంబంధాలను బలపరుస్తాయి. గ్రామాల్లో సామూహికంగా నిర్వహించే బతుకమ్మ వేడుకలు ప్రజల మధ్య స్నేహభావాన్ని పెంపొందిస్తాయి. పట్టణాల్లోనూ కాలనీలు, సంఘాలు, విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాల ఆధ్వర్యంలో బతుకమ్మ సంబురాలు నిర్వహించడం ద్వారా తెలంగాణ సంస్కృతి కొత్త తరాలకు పరిచయమవుతోంది.

ప్రకృతి పరిరక్షణకు సందేశం

బతుకమ్మ పండుగ ప్రకృతిని ప్రేమించాలి, స్థానిక పూలను సంరక్షించాలి, జలవనరులను కాపాడాలి అనే సందేశాన్ని అందిస్తుంది. పండుగ కోసం పూలను సేకరించే సమయంలో మొక్కలకు నష్టం కలగకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. బతుకమ్మ నిమజ్జనం అనంతరం ప్లాస్టిక్, కృత్రిమ అలంకరణ సామగ్రిని జలవనరుల్లో వేయకుండా చూడాలి. సహజసిద్ధమైన పూలనే ఉపయోగించి, చెరువులు కలుషితం కాకుండా నిమజ్జన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.

తెలంగాణ ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక బతుకమ్మ

బతుకమ్మ కేవలం పూల పండుగ మాత్రమే కాదు. అది తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మీయతకు, ప్రకృతి ఆరాధనకు, కుటుంబ విలువలకు, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతీక. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో మొదలయ్యే ఈ తొమ్మిది రోజుల సంబురం సద్దుల బతుకమ్మతో అంగరంగ వైభవంగా ముగుస్తుంది. తరాలు మారినా, కాలం మారినా బతుకమ్మ పాటలు, పూల సోయగాలు, మహిళల సందడి తెలంగాణ నేలపై ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక ముద్రను వేస్తూనే ఉంటాయి. ప్రకృతిని పూజిస్తూ, సంప్రదాయాలను కాపాడుతూ, ఐకమత్యంతో ముందుకు సాగాలనే సందేశాన్ని బతుకమ్మ పండుగ సమాజానికి అందిస్తోంది.